Doğrudan satış sistemi nedir?
Doğrudan satış sistemi; doğrudan satış şirketi tarafından oluşturulan ve iş sözleşmesi ile istihdam edilmeyen bağımsız temsilci, distribütör, danışman ve benzeri isimlerle komisyon, prim, teşvik ve ödül gibi menfaatler karşılığında faaliyet gösteren doğrudan satıcıların tüketicilere mal veya hizmet pazarladığı satış sistemidir.

Doğrudan satış sistemine ilişkin hukuki düzenlemeler nelerdir?
Doğrudan satış sistemlerine ilişkin temel düzenlemeler, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 47/A maddesi ile Doğrudan Satışlar Hakkında Yönetmelikte yer almaktadır.

Bu düzenlemelerde doğrudan satış sistemlerinin işleyişine, doğrudan satış şirketlerine ve doğrudan satıcılara ilişkin esaslar ile tüketicilere tanınan hak ve yükümlülükler düzenlenmiştir.

Doğrudan satış şirketi olarak faaliyete başlamadan önce hangi şartların sağlanması gerekir?
Doğrudan satış faaliyetinde bulunacak şirketin sermaye şirketi olması ve ödenmiş sermayesinin en az on milyon Türk Lirası olması gerekir.

Ayrıca şirketin, Türkiye’de yerleşik bir bankada kendi adına açılmış bloke vadeli mevduat, vadesiz mevduat, özel cari hesap, katılma fonu hesabı, döviz tevdiat hesabı veya kıymetli maden hesabına üç milyon Türk Lirası tutarında meblağ yatırması zorunludur.

Doğrudan satış şirketinin faaliyette bulunabilmesi için Ticaret Bakanlığı Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğünden Doğrudan Satış Yetki Belgesi alması da zorunludur.

Doğrudan Satış Yetki Belgesi ne kadar süreyle geçerlidir?
Doğrudan Satış Yetki Belgesinin geçerlilik süresi üç yıldır.

Yetki belgesinin geçerlilik süresi dolmadan yenileme başvurusunda bulunulması hâlinde, mevcut yetki belgesinin geçerlilik süresi başvuru sonuçlanıncaya kadar uzatılmış kabul edilir. Geçerlilik süresi sona ermeden başvuru yapılmaması hâlinde ise yetki belgesi sürenin bitiminde iptal olur.

Doğrudan Satış Yetki Belgesi başvurusu nereye yapılır?
Ticaret Bakanlığı Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğüne gerekli belgelerle yazılı olarak yapılması gerekmektedir.

Doğrudan Satış Yetki Belgesi hangi hâllerde iptal edilir?
Şirketin sermaye veya bloke tutara ilişkin şartlara aykırılığının tespit edilmesi ve yapılan uyarıya rağmen aykırılığın giderilmemesi veya tekrarlanması hâlinde yetki belgesi iptal edilir.

Yetki belgesi başvurusunda sunulan Yönetmelikte belirtilen bazı bilgi ve belgelerde meydana gelen değişikliklerin yapılan uyarıya rağmen Genel Müdürlüğe bildirilmemesi de belgenin iptaline neden olabilir.

Doğrudan satış sistemiyle sunulan mal veya hizmetin tüketicilere satılabilir ve pazarlanabilir nitelikte olmaması veya doğrudan satış sistemiyle satışı yasak olan mal veya hizmetlerin satışının tespit edilmesi hâlinde ise yetki belgesi uyarı yapılmaksızın iptal edilir ve şirkete yeniden yetki belgesi verilmez.

Doğrudan Satış Yetki Belgesi bulunan şirketler nereden öğrenilebilir?
Yetki belgesi verilen veya belgesi iptal edilen doğrudan satış şirketleri Ticaret Bakanlığının internet sitesinde ilan edilmektedir.
https://tuketici.ticaret.gov.tr/yayinlar/belgelendirme-islemleri/dogrudan-satis-yetki-belgesi/dogrudan-satis-yetki-belgesi

Doğrudan Satış Yetki Belgesi başvurusunda eksik bilgi veya belge bulunması hâlinde ne olur?
Yetki belgesi başvurusuna esas bilgi ve belgelerde eksiklik bulunması hâlinde, eksik bilgi ve belgelerin tamamlanması için Genel Müdürlük tarafından şirkete üç ayı geçmeyecek şekilde ek süre verilir.

Hangi mal ve hizmetlerin doğrudan satış sistemiyle satışı yasaktır?
İlgili mevzuatı uyarınca piyasaya arzı yasak olan mal veya hizmetler ile doğrudan satış yöntemiyle piyasaya arzı yasak olan mal veya hizmetler doğrudan satış sistemiyle satılamaz.

Ayrıca 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununda tanımlanan sermaye piyasası araçları ile kripto varlıkların doğrudan satış sistemiyle satışı yasaktır.

Doğrudan satış sistemindeki kazanç vaatlerinde nelere dikkat edilmelidir?
Doğrudan satış sisteminde hızlı zengin olma fırsatları veya gerçekleşmesi mümkün olmayan vaatler gibi sistemle ilgili yanıltıcı bilgiler verilemez.

Ayrıca kişiler baskı kurma, aldatma, rahatsızlık verme veya benzeri yollarla sisteme dâhil olmaya zorlanamaz.

Doğrudan satış sistemi yalnızca yeni doğrudan satıcıların sisteme katılmasına dayalı olarak kurulabilir mi?
Hayır. Doğrudan satış sisteminin, sistemden elde edilecek kazancın ağırlıklı olarak sisteme yeni doğrudan satıcılar kazandırılması ve bu sayede ortaya çıkan menfaatlerin dağıtılması üzerine kurulmaması gerekir. Sistemde mal veya hizmetlerin tüketicilere satılması esas alınmalıdır.

Doğrudan satıcıdan sisteme katılmak veya sistemde kalmak için mal veya hizmet karşılığı olmayan herhangi bir ücret alınabilir mi?
Doğrudan satıcıdan sisteme dâhil olması veya sistemde kalması için tüketiciye satışı öngörülen mal veya hizmeti içermeyen yenileme, paket, ücret, aidat ve benzeri isimler altında herhangi bir bedel veya borç altına sokan belge alınamaz.

Doğrudan satıcının sisteme katılırken giriş paketi satın alması istenebilir mi?
Doğrudan satış sisteminde giriş paketi bulunabilir. Ancak satın alınması zorunlu tutulan giriş paketi, yeni katılan doğrudan satıcının sistem içindeki seviyesini belirleyemez.

Ayrıca giriş paketinde yer alan mal veya hizmetlerin fiyatı, tavsiye edilen satış fiyatını aşamaz.

Doğrudan satıcı kimdir?
Doğrudan satıcı; doğrudan satış sisteminde tüketiciye mal veya hizmetleri tanıtarak satışını yapan ya da doğrudan satış şirketinden mal veya hizmet alınmasına aracı olan ve bu faaliyetleri karşılığında doğrudan satış şirketi tarafından sunulan kazanç planı çerçevesinde komisyon, prim, teşvik ve ödül gibi menfaatler elde eden gerçek veya tüzel kişidir.

Kimler doğrudan satıcı olamaz?
On sekiz yaşından küçükler, fiil ehliyetine sahip olmayanlar, doğrudan satış şirketinin ortakları ve yöneticileri ile bunların eşleri ve birinci dereceye kadar kan ve kayın hısımları doğrudan satıcı olarak sisteme dâhil edilemez.

Doğrudan satış şirketi, kazanç planına dâhil edilmemek kaydıyla çalışanlarına indirimli mal veya hizmet satın alma hakkı sunabilir.

Doğrudan satıcı sistemden nasıl ayrılabilir?
Doğrudan satıcı, herhangi bir yükümlülük altına girmeden sistemden ayrılma hakkına sahiptir.

Doğrudan satıcının sisteme dâhil olduğu tarihten itibaren otuz gün içinde sistemden ayrılması hâlinde, doğrudan satış şirketi doğrudan satıcının elinde bulunan kullanılmamış tüm malları geri almak ve iadeye konu mal veya hizmetler için ödenen menfaatler düşüldükten sonra kalan mal veya hizmet bedelini otuz gün içinde iade etmek zorundadır.

Doğrudan satıcı numarası nedir?
Doğrudan satıcı numarası, doğrudan satıcının adı veya unvanının ayırt edilmesini sağlamak amacıyla doğrudan satış şirketi tarafından her bir doğrudan satıcıya ayrı ayrı tahsis edilmesi zorunlu olan numaradır.

Doğrudan satıcı, doğrudan satış şirketine ait mal veya hizmetlerin satılması ya da satışına aracılık edilmesi durumunda doğrudan satıcı numarasının belirtilmesinden doğrudan satış şirketine karşı sorumludur.

Doğrudan satışlarda tüketicinin bilgilendirilmesi zorunlu mudur?
Evet. Doğrudan satışlarda, ilgili mevzuatta düzenlenen ön bilgilendirme ile sözleşmenin şekli ve zorunlu içeriğine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, bilgilendirme formunun yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı yoluyla tüketiciye verilmesi zorunludur.

Bilgilendirme formunda; satılan mal veya hizmete, toplam fiyata, doğrudan satış şirketine ve doğrudan satıcıya, satış tarihine, varsa teslim veya ifa tarihine, cayma hakkına ve uyuşmazlık çözüm yollarına ilişkin bilgiler yer almalıdır.

Doğrudan satışlarda tüketicinin cayma hakkı süresi ne kadardır?
Doğrudan satış sistemi kapsamında mal veya hizmet satın alan tüketici, otuz gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.

Mal satışlarında cayma hakkı süresi malın tüketici tarafından teslim alındığı tarihten itibaren başlar. Tüketici, satış tarihinden malın teslimine kadar olan süre içinde de cayma hakkını kullanabilir.

Hizmet satışlarında ise cayma hakkı süresi satış tarihinden itibaren başlar. Bununla birlikte, hizmetlere ilişkin cayma hakkının bulunup bulunmadığı, süresi ve istisnaları bakımından ilgili mevzuat hükümleri saklıdır.

Tüketici eksik veya yanlış bilgilendirilmesi hâlinde otuz günlük cayma hakkını kullanabilir mi?
Evet. Bilgilendirme formunun tüketiciye verilmemesi ya da eksik veya yanlış verilmesi hâlinde tüketici, cayma hakkını kullanmak için otuz günlük süreyle bağlı değildir.

Bu durumda cayma hakkı, normal cayma hakkı süresinin sona erdiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer.

Bilgilendirme formunun bu bir yıllık süre içinde usulüne uygun, eksiksiz ve doğru şekilde tüketiciye verilmesi hâlinde otuz günlük cayma hakkı süresi, bilgilendirme formunun tüketiciye verildiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Cayma hakkı nasıl kullanılır?
Cayma hakkının kullanıldığına ilişkin bildirimin cayma hakkı süresi dolmadan yazılı olarak veya kalıcı veri saklayıcısı aracılığıyla doğrudan satıcıya ya da doğrudan satış şirketine yöneltilmesi yeterlidir. Doğrudan satış şirketine cayma hakkı bildiriminde bulunulması halinde mal veya hizmetin satın alındığı doğrudan satıcının numarası, adı, soyadı veya ünvanı bilgisinin verilmesi zorunludur.

Tüketici, Yönetmelikte yer alan örnek cayma formunu kullanabileceği gibi cayma kararını bildiren açık bir beyanda da bulunabilir.

Cayma hakkının kullanıldığına ilişkin ispat yükü tüketiciye aittir.

Cayma hakkının kullanılması hâlinde tüketiciye yapılan geri ödeme ne kadar sürede gerçekleştirilir?
Mal satışlarında, cayma bildirimine konu malın doğrudan satıcıya veya doğrudan satış şirketine ulaştığı tarihten itibaren otuz gün içinde, varsa tüketiciye yapılan teslim masrafları da dâhil olmak üzere tahsil edilen tüm ödemelerin iade edilmesi gerekir.

Hizmet satışlarında da ilgili mevzuatta bedel iadesine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, varsa diğer masraflar dâhil tahsil edilen tüm ödemeler cayma bildiriminden itibaren otuz gün içinde iade edilir.
Geri ödemeler, tüketicinin satın alma sırasında kullandığı ödeme aracına uygun şekilde, tüketiciye herhangi bir masraf veya yükümlülük getirmeksizin ve tek seferde yapılmalıdır.

Hangi mal veya hizmetlerde cayma hakkı kullanılamaz?
Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça aşağıdaki mal veya hizmet satışlarında cayma hakkı kullanılamaz:

• Tüketicinin istekleri veya kişisel ihtiyaçları doğrultusunda hazırlanan mallar.
• Çabuk bozulabilen veya son kullanma tarihi geçebilecek mallar.
• Tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış olan ve iadesi sağlık ve hijyen açısından uygun olmayan mallar.
• Tesliminden sonra başka ürünlerle karışan ve doğası gereği ayrıştırılması mümkün olmayan mallar.
• Malın tesliminden sonra ambalaj, bant, mühür, paket gibi koruyucu unsurları açılmış bilgisayar sarf malzemeleri.
• Abonelik sözleşmesi kapsamında sağlananlar dışında gazete ve dergi gibi süreli yayınlar.
• Elektronik ortamda anında ifa edilen hizmetler veya tüketiciye anında teslim edilen gayri maddi mallar.
• Cayma hakkı süresi sona ermeden önce tüketicinin onayı ile ifasına başlanan hizmetler.
• Tanıtma ve kullanma kılavuzunda satıcı veya yetkili servis tarafından kurulum ya da montajının yapılacağı belirtilen ve kurulumu veya montajı gerçekleştirilen mallar.

Doğrudan satışa konu mal ne kadar sürede teslim edilmelidir?
Doğrudan satışa konu malın teslim tarihi, bilgilendirme formunda belirtilen satış tarihinden itibaren otuz günü geçemez.

Doğrudan satışa konu hizmet ise bilgilendirme formunda belirtilen tarihte ifa edilmelidir.

Tüketici cayma süresi içinde malı kullanırsa cayma hakkını kaybeder mi?
Tüketici, cayma süresi içerisinde malı işleyişine, teknik özelliklerine ve kullanım talimatlarına uygun şekilde kullandığı takdirde meydana gelen değişiklik ve bozulmalardan sorumlu değildir.

Doğrudan satış şirketinin tüketicilerin bilgilendirilmesi için bir sistem kurması zorunlu mudur?
Evet. Doğrudan satış şirketi; posta, katalog, telefon, faks, elektronik posta, kısa mesaj veya internet gibi fiziksel olarak karşı karşıya gelinmeksizin tüketicinin bilgilendirilmesini ve taleplerini iletebilmesini sağlayan bir sistem kurmak zorundadır.

Tüketici bilgilendirme sistemi üzerinden hangi bilgilere ulaşılabilir?
Bilgilendirme sistemi üzerinden; cayma hakkının bulunup bulunmadığı ve kullanım şartları, cayma bildiriminin şirkete nasıl iletileceği, cayma hakkı kullanılan malın nereye iade edileceği, bilgilendirme formunun nasıl temin edileceği, eksik bilgilendirme hâlinde tüketicinin hakları, mal veya hizmetin kullanımına ilişkin bilgiler, doğrudan satıcının kimlik ve iletişim bilgileri ile örnek cayma formuna nasıl ulaşılacağı gibi bilgilere erişilebilmelidir.

Doğrudan satış şirketinin tüketiciyle iletişim için tahsis ettiği telefon hattı için yüksek ücret uygulanabilir mi?
Hayır. Doğrudan satış şirketinin tüketicilerin kendisiyle iletişime geçebilmesi amacıyla tahsis ettiği telefon hattında olağan ücret tarifesinden daha yüksek bir tarife uygulanamaz.

Doğrudan satış şirketi, doğrudan satıcının tüketiciye karşı işlemlerinden sorumlu mudur?
Evet. Doğrudan satış şirketi, doğrudan satıcının Yönetmelik kapsamında tüketiciye tanınan hakları kullandırmasından ve tüketiciye karşı diğer yükümlülükleri yerine getirmesinden müteselsilen sorumludur.

Doğrudan satıcı da kendisine düşen yükümlülüklerin yerine getirilmesinden doğrudan satış şirketine karşı sorumludur.